Ахвяраваць на дзейнасць АРР Дзедзіч
Еўраклуб

Выстава пра Халакост ў Берліне

У Берліне адкрылася выстава пра Халакост, які быў на тэрыторыі Беларусі.

Паводле ацэнак гісторыкаў, з 6 мільёнаў габрэяў, знішчаных нацыстамі, 800 тысячы загінулі на тэрыторыі Беларусі. Аб гэтых трагічных падзеях распавядае выстава “Вайна. Халакост. Памяць”, што адкрылася ў Берліне.

Сестры Рыта і Жанна Лапідус

Са стэндаў выставачнай залы нямецка-расійскага музея Берлін-Карлхорст на яго наведвальнікаў глядзяць дзве дзяўчынкі, чатырох і пяці гадоў – Рыта і Жана Лапідус, якія загінулі ў менскім гета. Іх фотаздымак разам з іншымі экспанатамі была дастаўлена з Беларускага дзяржаўнага музея гісторыі Вялікай Айчыннай вайны ў Берлін. Там 23 верасня адкрылася выстава, якая расказвае пра нацысцкіх злачынствах супраць габрэйскага насельніцтва ў Беларусі ў гады фашысцкай акупацыі.

Акрамя фотаздымкаў і афіцыйных дакументаў на экспазіцыі “Вайна. Халакост. Памяць” прадстаўлены асабістыя рэчы і запісаныя ўспаміны вязняў габрэйскіх гета Брэста, Гродна, Магілёва і Мінска. 70 гадоў таму, усяго праз некалькі тыдняў пасля нападу гітлераўскіх войскаў на СССР, нацысты пачалі ствараць у Беларусі лагера смерці і гета. Да вайны больш за 40 адсоткаў жыхароў Мінска складалі габрэі. Дзесяць тысяч мінчан-габрэяў былі забітыя адразу пасля захопу горада гітлераўцамі.

За кожным прадметам – трагедыя сям’і

Многія экспанаты, якія прадстаўлены на выставе, моцна пацярпелі ад часу. “Яны былі знойдзены ў Беларусі на месцах расстрэлаў і пахаванняў габрэяў. За кожным прадметам – жыццё і трагедыя цэлай сям’і”, – адзначае куратар выставы Наталля Яцкевіч.

getta

У большасці выпадкаў немагчыма высветліць, чые гэта рэчы. Але імя ўладальніка аднаго экспаната пазнаць усё-такі ўдалося. Оскару Эстеррайхеру (Oskar Osterreicher) належала дзвярная таблічка, знойдзеная зусім нядаўна, у 2004 годзе, на месцы расстрэлу вязняў лагера смерці ў Малым Трасцянцы.

Музейныя працаўнікі правялі ўласнае расследаванне і высветлілі, што Эстеррайхер жыў у Вене, валодаў майстэрні па пляценні кошыкаў і быў дэпартаваны ў Мінск меркавана восенню 1941 года. “Мы хацелі б аднавіць біяграфіі і іншых вязняў”, – кажа Яцкевіч.

Канчатковая станцыя – Беларусь

На карце Беларусі ў выставачнай зале музея Берлін-Карлхорст чырвоным колерам пазначаныя месцы, дзе знішчалі габрэяў. Толькі што вакол Мінска такіх месцаў было дзевяць. Самы буйны лагер смерці, створаны нацыстамі на тэрыторыі былога СССР, знаходзіўся ў вёсцы Малы Трасцянец. Туды звозілігабрэяў не толькі з Беларусі, але і з Заходняй Еўропы. Паводле ацэнак гісторыкаў, у Малым Трасцянцу былі знішчаныя каля 200 тысяч чалавек.

Мінскае гета

“Тут абарвалася жыццё абсалютнай большасці вязняў мінскага гета, сярод якіх былі беларускія, нямецкія, французскія, чэшскія і аўстрыйскія габрэі”, – удакладняе нямецкі публіцыст і кансультант выставы Паўль Коль (Paul Kohl). Ён паказвае фатаграфію берлінскай чыгуначнай станцыі Груневальд. “Пачынаючы з 1941 года, з гэтай платформы некалькі разоў адпраўляліся склады з дэпартаваным габрэямі. Канчатковы пункт маршруту – станцыя смерці Мінск”, – тлумачыць Коль.

 

 

Да 1943 года ў мінскае гета і лагер смерці Малы Трасцянец былі вывезены прыкладна 23 тысяч нямецкіх яўрэяў. Усяго ж, па некаторых дадзеных, з шасці мільёнаў габрэяў, якія сталі ахвярамі Халакоста, 800 тысяч былі знішчаны ў лагерах на тэрыторыі Беларусі.

Халакост у Беларусі – “белая пляма” ў свядомасці немцаў

“Самае жудаснае – гэта тое, што аб гэтай старонцы гісторыі ў Германіі да гэтага часу мала каму вядома”, – адзначае Паўль Коль. Паводле яго слоў, ва ўсіх на слыху варшаўскае гета, лагер смерці Асвенцым. Але аб тым, што буйная сетка лагераў і гета існавала ў Беларусі, ведаюць толькі спецыялісты.

Коль лічыць, што гэта звязана з “халоднай вайной”, а таксама з тым, што доўгія гады ў Германіі ўсе нацысцкія злачынствы прыпісвалі войскам СС. “Найбольш актыўны ўдзел у знішчэнні грамадзянскага насельніцтва Беларусі прымалі салдаты вермахта. Гэта шакуючы факт для немцаў, сваякі якіх ваявалі на Ўсходнім фронце”, – мяркуе эксперт.Пад завесай маўчання і ў самой Беларусі

Па ідэалагічных прычынах тэма Халакоста замоўчвалася доўгія гады і ў самой Беларусі. “Я вучылася на гістфаку і нічога не ведала аб тым, што ў Малым Трасцянцы быў чацвёрты па велічыні ў

geta

Еўропе лагер смерці, – прызнаецца Наталля Яцкевіч. У сталінскія часы людзей, якія пражывалі ў гады вайны на акупаваных фашыстамі тэрыторыях, лічылі здраднікамі,  а гісторыя падавалася выключна праз прызму подзвігу савецкага народа-пераможца.

Таму да гэтага часу практычна не вывучаны ўдзел у Халакосце на тэрыторыі Беларусі нацысцкіх памагатых з ліку мясцовых жыхароў. Па словах Яцкевіч, усе дакументы на гэтую тэму дагэтуль засакрэчаныя і знаходзяцца ў архівах КДБ.

Арганізатары выставы “Вайна. Халакост. Памяць” спадзяюцца, што, наведаўшы яе, немцы адкрыюць для сябе новыя факты з гісторыі Другой сусветнай вайны. “Шкада толькі, што музей Берлін-Карлхорст знаходзіцца так далёка ад цэнтра горада. Баюся, сюды зноў прыйдуць толькі тыя, хто і без таго даўно цікавіцца тэмай Халакоста”, – адзначыў нямецкі публіцыст Паўль Коль.

Паводле dw-world.de

Пакінуць адказ

Ваш адрас электроннай пошты не будзе апублікаваны. Неабходныя палі пазначаны як *